Gabriela Janiszewska Translite

Tag Archives: polski

Czy obcojęzyczne nazwy firm powinno się odmieniać?

Image courtesy of Stuart Miles / FreeDigitalPhotos.net

Często przy okazji tłumaczenia wszelakich dokumentów firmowych (umów, regulaminów, prezentacji itp.) napotykamy na nazwy firm. Specyfika języka polskiego, a przede wszystkim nieszczęsna odmiana przez przypadki, zmusza nas do jakiejś reakcji na takie spotkanie. Jakie rozwiązania tłumaczeniowe możemy w tej sytuacji zastosować?

Mówiąc w cudzysłowie…

…czyli jak poprawnie zapisywać cytaty

Interpunkcja to jeden z moich ulubionych działów wiedzy o języku polskim. Chociaż wiele osób nie znosi rozważań o tym, gdzie należałoby postawić przecinek, kiedy można zastosować średnik itp., uważam, że interpunkcja w języku polskim bardzo pomaga w rozumieniu tekstu, jeżeli jest stosowana poprawnie. Z moich obserwacji wynika, że jednym z bardziej kłopotliwych znaków jest cudzysłów (przy okazji warto pamiętać, że poprawna forma to w cudzysłowie, a nie w cudzysłowiu).

Zapis cudzysłowu

Bardzo często zdarza się, że w prasie, na stronach internetowych i w tłumaczonych dokumentach pojawia się cudzysłów zapisywany w taki sposób “…”. Nie jest to niestety format zalecany w języku polskim. Jest on natomiast stosowany w języku angielskim (a w niemieckim cudzysłów jest jeszcze inny, o czym poniżej). Prawdopodobnie to jest właśnie przyczyną wielu błędów dotyczących jego zapisu. Być może wynika to również z korzystania z oprogramowania, które nie uwzględnia odmiennego formatu cudzysłowów w języku polskim. W programie Trados Studio, z którego korzystam, gdy tłumaczę część zlecanych mi tekstów, automatycznie wstawiany jest cudzysłów w formacie “…”. Podobnie niestety działa interfejs WordPressa, z którego korzystam na tej stronie. (Mała aktualizacja – dziękuję za czujność Karolinie Milewskiej) Okazało się, że jednak WordPress po opublikowaniu wpisu wstawia polskie cudzysłowy!  Aby zapisać cudzysłów poprawnie, wpisuję skróty z klawiatury numerycznej ( „ = Alt + 0132, ” = Alt + 0148). Program memoQ jest w tym zakresie o wiele lepszy, ponieważ przy tłumaczeniu w kombinacji na polski automatycznie wstawia prawidłowe cudzysłowy „…”.

Dlatego pamiętajmy, jak zapisujemy cudzysłów w:

  • języku polskim:

Z badań wynika, że 68% tłumaczy po 10 godzinach pracy nie wie, jak się nazywa.

  • języku angielskim:

More than 50% of them think of changing their profession.

  • języku niemieckim:

Jeder Dritte arbeitet weitere 10 Stunden.

Kolejność zapisu znaków interpunkcyjnych

Druga bardzo istotna kwestia to kolejność zapisywania innych znaków interpunkcyjnych w bezpośrednim sąsiedztwie cudzysłowu. Posłużę tu się przykładem z programu informacyjnego Fakty TVN z 13 stycznia 2013 r. (Wygrana z PRL-em ), gdzie wypowiedź Zbigniewa Romaszewskiego zapisano w następujący sposób:

„Pieniądze przyznane przez sąd pozwolą nam godnie przeżyć te ostatnie lata.” (1:30 nagrania)

Prawidłowy zapis to:

„Pieniądze przyznane przez sąd pozwolą nam godnie przeżyć te ostatnie lata”.

Mówiąc w skrócie, zasada jest taka: kropka w zdaniu jest zawsze ostatnia i musi znaleźć się poza obrębem cudzysłowu. Należy postawić kropkę na końcu zdania także wtedy, gdy cytat kończy się znakiem zapytania lub wykrzyknikiem:

Gdy komputer tłumaczki zawiesił się, a ona przypomniała sobie, że nie zapisała dokumentu, z gardła wyrwał jej się dramatyczny okrzyk: „Ty durna babo!”.

Chwilę później, obgryzając nerwowo paznokcie, zadawała sobie pytanie: „Czy zadziałała funkcja Autozapisu w Wordzie?”.

 Moim zdaniem taki zapis jest zresztą czytelniejszy niż np. w języku angielskim, gdzie końcowa pozycja cudzysłowu powoduje, że nie wiadomo w zasadzie, czy ostatni znak interpunkcyjny odnosi się do całego zdania, czy tylko cytatu.

Austriackie przysmaki – Germknödel

 

Germknödel - Fotografia: Norbert Tutschek

Germknödel – Fotografia: Norbert Tutschek

Jednym z moich postanowień noworocznych jest dodawanie na bloga wpisów dotyczących języka niemieckiego, czego dotychczas nie robiłam, mimo że bardzo lubię tłumaczyć z tego języka. Ponieważ jutro wybieram się z mężem na urlop narciarski właśnie do Austrii, postanowiłam umieścić tutaj tłumaczenie przepisu na pyszną, typowo austriacką potrawę, której skosztowaliśmy na stoku w zeszłym roku (i na pewno w tym roku to powtórzymy).

Germknödel (knedle drożdżowe)

 Oryginalny tekst przepisu w języku niemieckim znajdziecie na portalu ichkoche.at.

Przygotowanie:

Składniki:

  • 120 ml mleka
  • 12 g drożdży
  • 250 g mąki (drobno mielonej)
  • 3 łyżki stołowe rozpuszczonego masła
  • 1 jajko
  • 1 żółtko
  • szczypta soli
  • 1 łyżka stołowa cukru
  • 120 g powideł
  • 100 g cukru pudru
  • 100 g zmielonego maku
  • 200 g masła (rozpuszczonego, do polania
    knedli)
  • mąka (do posypania stolnicy)

 Aby przygotować knedle drożdżowe, należy rozpuścić drożdże w letnim mleku, dodać do niego 4 łyżki stołowe mąki, cukier i szczyptę soli. Następnie zamieszać, posypać odrobiną mąki i odstawić do wyrośnięcia w ciepłe miejsce, aż płyn podwoi swoją objętość (najlepiej włożyć naczynie z zaczynem do piekarnika ustawionego na 40°C i pozostawić otwarte drzwiczki).

Do zaczynu dodać rozpuszczone masło, pozostałą część mąki, jajko i żółtko, a następnie całość wyrobić na gładką masę. Pod przykryciem odstawić do wyrośnięcia na 30-40 minut.

Ciasto ponownie ugnieść na oprószonej mąką stolnicy, pozostawić na 5 minut, a następnie rozwałkować na placek o grubości 5 mm. Kółkiem do krojenia ciasta wykroić kwadraty o rozmiarach 5 na 5 cm. Brzegi ciasta zwilżyć wodą. Pośrodku każdego kwadratu nałożyć trochę powideł, brzegi ciasta zlepić ze sobą i uformować knedle.

Ciasto odłożyć na oprószoną mąką deskę i pod przykryciem pozostawić do wyrośnięcia na kolejne 30 minut.

W dużym garnku (knedle drożdżowe muszą mieć miejsce, aby urosnąć) zagotować osoloną wodę i włożyć do niej knedle (w razie potrzeby w dwóch turach). Doprowadzić wodę do wrzenia, a następnie gotować w niższej temperaturze przez 15 minut pod uchyloną pokrywką.

Po około 10 minutach należy obrócić knedle i gotować dalsze 4-5 minut pod przykryciem. Następnie wyjąć knedle i natychmiast kilkakrotnie nakłuć je igłą o dużej średnicy lub wykałaczką, aby nie opadły.

Przygotowanie posypki z maku. Mak należy wymieszać z cukrem pudrem i posypać nim knedle. Knedle należy odpowiednio polać rozpuszczonym masłem i podawać natychmiast.

Wskazówka:

Należy zwrócić uwagę na to, aby wszystkie wykorzystywane składniki miały temperaturę pokojową, ponieważ w przeciwnym razie ciasto drożdżowe nie wyrośnie.

Propozycja polewy: ciepły sos waniliowy

Zaznaczam, że osobiście nie wypróbowałam jeszcze tego przepisu, ale z pewnością to zrobię – może na przykład w moje urodziny?

 

Wesołych Świąt! Merry Christmas! Frohe Weihnachten!

Wesołych Świąt

Wesołych Świąt i szczęśliwego Nowego Roku!

Merry Christmas and a happy New Year!

Frohe Weihnachten und ein gutes neues Jahr!

 

Jaka jest poprawna forma?

Co to za powiedzenie?Mała zagadka: jaki popularny związek wyrazowy kryje się za obrazkiem ilustrującym ten wpis? Już wiecie? A jakiej formy użyliście?

a) Iść po najmniejszej linii oporu

czy

b) Iść po linii najmniejszego oporu?

Prawidłowa odpowiedź to b) iść po linii najmniejszego oporu, co jest w sumie logiczne, ponieważ linia nie może być ani najmniejsza, ani największa.

Innym popularnym, a często przekręcanym związkiem wyrazowym jest mądrej głowie dość dwie słowie, a nie mądrej głowie dość po słowiePo słowie to można być z kimś, czego przy okazji gratuluję pewnej bliskiej mi parze! A jak już chcemy łapać kogoś za słowa (nie: za słowo), warto zapamiętać, że odnośnie zawsze występuje razem z do, a więc odnośnie do czegoś/kogoś, a nie odnośnie czegoś/kogoś. Przyznaję, że trudno jest w tym przypadku przestawić się na poprawną wersję, a do tego błędna forma jest na tyle popularna, że używając innej, można narazić się na śmieszność, w całym tego słowa znaczeniu (ale nie: w pełnym!) Ale nie zasypiajmy gruszek w popiele i wykorzystujmy każdą okazję, aby dbać o poprawność naszej polszczyzny!

Co z tą młodzieżą?!

Co z tą młodzieżą?

We wtorek miałam przyjemność tłumaczyć na język polski bardzo ciekawe badanie opinii publicznej dotyczące dzieci i młodzieży. Jak to w tego typu badaniach bywa, niejednokrotnie pojawiały się wartości procentowe, liczby, wyrażenia typu osiem na dziesięć osób stwierdziło, że itd. Przy jednym z takich zwrotów zapaliła mi się czerwona tłumaczeniowa lampka ostrzegawcza… Jak poprawnie gramatycznie przetłumaczyć na polski vier von zehn Kindern und Jugendlichen??? Czworo na dziesięcioro dzieci i młodzieży? Słowo młodzież zdecydowanie nam tu bruździ. Chociaż w internecie można znaleźć takie sformułowania, najpewniej zajrzeć do słownika poprawnej polszczyzny:

Wyraz młodzież łączy się z liczebnikami, których ostatnim członem jest tysiąc, oraz z liczebnikami milion, miliard itd. Np.: Półtora tysiąca młodzieży (nie: Tysiąc pięćset młodzieży). Sto tysięcy młodzieży. Miliony młodzieży. Nie łączy się z liczebnikami 1-1000, czyli nie: Pięć, dwieście, tysiąc młodzieży (Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego, Wydawnictwo PWN).

Co w takiej sytuacji zrobić? Ja zdecydowałam się w kłopotliwych miejscach zastąpić młodzież nastolatkami, tj. czworo na dziesięcioro dzieci i nastolatków. Nie znalazłam żadnych informacji na temat stosowania liczebników przed słowem nastolatek, ale moim zdaniem w ten sposób brzmi to zdecydowanie lepiej i uwzględnione są obie płcie. A co Wy o tym sądzicie? Jak inaczej można by to jeszcze przetłumaczyć?

Warsztaty STP – Umowy cywilnoprawne w języku angielskim i w języku polskim

Certyfikat ze szkolenia STP

Dzisiejszy wpis cCertyfikat ze szkolenia STPhciałabym poświęcić warsztatom terminologiczno-tłumaczeniowymUmowy cywilnoprawne w języku angielskim i w języku polskim, w których miałam okazję wziąć udział w zeszłą sobotę. Szkolenie zostało zorganizowane przez Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich, a prowadził je Tomasz Żebrowski, doświadczony tłumacz tekstów prawniczych i wykładowca.

W pierwszej części warsztatów krótko omówiliśmy dwa glosariusze terminów z zakresu prawa rzeczowego i prawa zobowiązań (które mam zamiar w wolnej chwili przekształcić na postać elektroniczną i podłączyć do memoQ i Tradosa Studio) oraz makrostrukturę umów angielskich i polskich. Porównując elementy umów polskich i angielskich, pan Tomasz Żebrowski zwrócił nam uwagę na to, że coraz częściej polskie umowy się anglicyzują, co przejawia się na przykład dodawaniem przed obowiązkami stron preambuły (ang. recitals), która najczęściej po angielsku zaczyna się od słowa whereas (na język polski można je przetłumaczyć np. jako zważywszy, że). Moim zdaniem nie można wykluczyć tu też wpływu struktury (i stylistyki) dokumentów unijnych. Wiele z nich, np. rezolucje Parlamentu Europejskiego, zawierają preambuły rozpoczynające się od whereas, które na język polski są tłumaczone jako mając na uwadze, że.

Drugim ciekawym spostrzeżeniem, które może się przydać każdemu, kto od czasu do czasu zawiera jakąś umowę cywilną, jest to, że w języku polskim dopuszcza się dwa sposoby tworzenia nazw umów: umowa czegoś lub umowa o coś. W tym kontekście przypomniała mi się dyskusja na studiach podyplomowych, a konkretnie na zajęciach dotyczących kodeksu spółek handlowych, na temat poprawności formy umowa zlecenie.  Biorąc pod uwagę wcześniej opisaną zasadę, taka forma jest nieprawidłowa i należy powiedzieć umowa zlecenia. Ale… Jeżeli napiszemy umowa-zlecenie, tj. umieścimy łącznik między obiema częściami, wówczas taka forma będzie jak najbardziej poprawna i będzie oznaczać, że umowa jest również zleceniem (będą to dwa równoważne człony). Ten temat był poruszany w Poradni językowej PWN i na stronie Obcy język polski.

W czasie drugiej części spotkania tłumaczyliśmy i omawialiśmy niektóre klauzule umowne m.in. klauzulę siły wyższej (force majeure), klauzulę o zachowaniu poufności (confidentiality), klauzulę salwatoryjną inaczej rozdzielności postanowień umowy (severability), a także fragmenty umów najmu i umowy o dzieło. Przy tej okazji pan Tomasz Żebrowski apelował do nas o pamiętanie o tym, że język polski jest językiem fleksyjnym i dlatego przypadki muszą się zgadzać! Chodzi przede wszystkim o związek rządu między określanym czasownikiem a rzeczownikiem. Z jego powodu angielskiego how to prevent and cure hangover nie możemy przetłumaczyć po prostu jako jak zapobiegać i leczyć kaca, a przecież aż się prosi, żeby tak napisać. Czasownik zapobiegać łączy się z celownikiem, a leczyć z biernikiem, a zatem poprawna forma to na przykład: jak zapobiegać kacowi i go leczyć. Już nie tak zwięźle i zgrabnie jak po angielsku, prawda? Ale nie ma zmiłuj! Poradzenie sobie ze związkiem rządu to jedna z największych trudności w tłumaczeniu na język polski, ale za to jeżeli jest on użyty poprawnie, wszystko w tekście polskim jest zrozumiałe, czego nie można moim zdaniem powiedzieć o niektórych tekstach angielskich z wyliczanką czasowników o często synonimicznym znaczeniu. Z pewnością powrócę jeszcze do tematu związku rządu w jednym z kolejnych postów, gdyż nie tylko tłumacze powinni o nim pamiętać!

Kolejną ciekawostką związaną z tłumaczeniami umów (w tym przypadku nie tylko cywilnych) jest słowo execution. Z tego, co dowiedziałam się na szkoleniu, wbrew dość powszechnemu przekonaniu contract execution miałoby wcale nie oznaczać wykonania umowy, a jej sporządzenie! W Słowniku terminologii prawniczej i ekonomicznej Wiedzy Powszechnej z 2007 r. termin to execute a contract jest tłumaczony jako a) wykonać umowę i b) sporządzić umowę, czyli obejmuje oba te znaczenia. Z kolei w The Law Dictionary bazującym na Black’s Law Dictionary termin execution jest wyjaśniony w następujący sposób:

What is EXECUTION?

The completion, fulfillment, or perfecting of anything, or carrying it  intooperation and effect. The signing, sealing, and delivery of a deed. The  signing andpublication of a will. The performance of a contract according to its  terms.In practice. The last stage of a suit, whereby possession is obtained of  anythingrecovered. It is styled “final process,” and consists In putting the  sentence of the law in force. 3 Bl. Comm. 412. The carrying intoeffect of the  sentence or judgment of a court, U. S. v. Nourse, 9 Pet. 28, 9 L. Ed.  31;Griffith v. Fowler, IS Vt. 394; Pierson v. Hammond. 22 Tex. 5S7; Brown v. U.  S., 0 Ct.CI. ITS: Ilurlhutt v. Currier. 08 N. II. 94, 38 Atl. 002; Darby v.  Carson, 9 Ohio, 149.Also the name of a writ issued to a sheriff, constable, or  marshal, authorizing andrequiring him to execute the judgment of the court.At  common law, executions are said to be either final or quousque; the former,where  complete satisfaction of the debt is intended to be procured by this process;  thelatter, where the execution is only a means to an end, as where the defendant  isarrested on ca. sa.In criminal law. The carrying into effect the sentence of  the law by the infliction ofcapital punishment 4 Bl. Comm. 403; 4 Steph. Comm.  470.It is a vulgar error to speak of the “execution” of a convicted criminal. It  is the sentenceof the court which is “executed;” the criminal is put to death.In  French law. A method of obtaining satisfaction of a debt or claim by sale of  thedebtor’s property privately, f. e., without judicial process, authorized by  the deed oragreement of the parties or by custom ; as, in the case of a  stockbroker, who may sellsecurities of his customer, bought under his  instructions or deposited by him, toindemnify himself or make good a debt Arg.  Fr. Merc. Law, 557.

What is EXECUTION? definition of EXECUTION (Black’s Law Dictionary)

Fragmenty, które podkreśliłam, wskazują, że wykonanie umowy również można by przetłumaczyć jako execution. Myślę jednak, że warto odróżnić od siebie te dwa terminy i używać execution, gdy mówimy o sporządzaniu umowy, a performance, gdy mowa jest o jej wykonaniu. Może się przecież zdarzyć, że w umowie będzie mowa o tych dwóch etapach.

Jak, mam nadzieję, widać z powyższego wpisu, szkolenie było bardzo rozwijające. Oczywiście jest to tylko niewielka część poruszonych w jego trakcie problemów tłumaczeniowych związanych z umowami cywilnymi. Przy okazji przygotowywania się do egzaminu na tłumacza przysięgłego z pewnością jeszcze nieraz zajrzę do notatek z tych warsztatów i przy okazji poruszę inne ciekawe zagadnienia na blogu. Nie chcę jednak odbierać całej przyjemności tym koleżankom i kolegom po fachu, którzy zdecydują się jeszcze kiedyś wziąć w nim udział. Naprawdę warto!